معرفی

پدافند غیرعامل چیست؟

پدافند یا دفاع غیرعامل (Passive Defense) به مجموعه اقداماتی گفته می شود که به استفاده از جنگ افزار نیاز ندارد و با اجرای آن می توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری کرد یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد. در حقیقت، پدافند غیرعامل به معنای کاهش آسیب پذیری هنگام بحران بدون استفاده از اقدامات نظامی و صرفا با بهره گیری از فعالیت های غیرنظامی، فنی و مدیریتی است. اقدامات پدافند غیرعامل شامل پوشش، پراکندگی، تفرقه و جابه جایی، فریب، مکان یابی، اعلام خبر، قابلیت بقا، استحکامات، استتار، اختفا، ماکت فریبنده و سازه های امن است. در دفاع غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان ها، صنایع و حتی مردم عادی می توانند نقش موثری ایفا کنند و پدافند غیر عامل موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن همه زیرساخت ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه ها، پل ها، زیر ساخت های محصولات کلیدی نظیر پالایشگاه ها، نیروگاه ها، مجتمع های بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی گیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی و شکست ناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنامه ریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل است. 

AWT IMAGE

نمونه تلاش کشورها

بسیاری از کشورها در این زمینه اقدامات بنیادی و جالب توجهی انجام داده اند. به عنوان مثال کشور کره شمالی در این خصوص استراتژی تمرکز زدایی اتخاذ کرده است. این کشور همچنین ملاحظات جدی دفاعی، امنیتی و اقتصادی در ساخت و احداث مراکز حیاتی خود دارد، ازجمله این که متروی پیونگ یانگ در عمق ۹۵ تا ۱۰۵ متری ساخته شده است که گفته می شود در برابر سلاح های متعارف و غیرمتعارف مقاوم است. همچنین در این کشور از ساخت مجتمع های بزرگ و زیرساخت های حجیم کلیدی پرهیز شده و مراکز حیاتی و حساس به صورت کوچک و پراکنده در اقصی نقاط کره شمالی قرار گرفته اند. در همین حال این کشور با احداث تونل های عظیم زیرزمینی، ایجاد صدها بندر کوچک با ظرفیت بارگیری یک تا دو کشتی در طول سواحل، احداث جاده کمربندی با تونل های زیرزمینی در مرزها برای تسهیل نقل و انتقالات نظامی و اقداماتی از این جمله تلاش بسیاری برای استفاده از ظرفیت های دفاع غیرعامل کرده است. در کشور آلمان نیز توسعه پدافند غیر عامل در دستور کار قرار گرفته است و علاوه بر سازمان های دولتی، شرکت های خصوصی نیز به صورت داوطلبانه در این زمینه با دولت همکاری می کنند. بسیاری از تأسیسات و ساختمان های این کشور به صورت دو منظوره احداث می شود و علاوه بر کاربردهای متفاوت در شرایط عادی، در شرایط بحران نیز به پناهگاه تبدیل می شود که از جمله این مراکز به ایستگاه های مترو و پارکینگ های بزرگ ساختمان ها می توان اشاره کرد. همچنین مردم و شرکت های ملی و خصوصی در صورت رعایت استانداردهای دفاع غیر عامل از دولت آلمان کمک های مالی دریافت می کنند و ساخت پناهگاه در مدارس، دانشگاه ها و مراکز مشابه الزامی است. سازمان دفاع غیرعامل سوئیس نیز به شکل ویژه ای به ساخت پناهگاه های مقاوم در مقابل انفجارهای اتمی توجه کرده و برای اقامت مردم تمامی امکانات از قبیل آب، غذا، دارو و سایر مایحتاج را به صورتی که قبل از فاسد شدن عوض می شوند، پیش بینی کرده است. دولت کانادا نیز از سال ۱۹۵۹ به منظور هماهنگی بیشتر در امور دفاع غیر نظامی، سازمان های دفاع غیر عامل و اقدامات اضطراری را ادغام کرد که از مهم ترین وظایف این سازمان جدید، تامین نظم و امنیت به منظور حفظ حاکمیت و تداوم خدمات دولتی است.

 

پدافند غیرعامل در ایران

قبل از انقلاب، سازمانی با عنوان سازمان دفاع غیرنظامی سه دسته ماموریت به عهده داشت؛ ماموریت اول این سازمان، هدایت، کنترل و پشتیبانی از مردم حین حوادث و بلایای طبیعی، ماموریت دوم امداد و نجات در حوادث و ماموریت سوم، کاهش آسیب پذیری های کشور در برابر تهدیدات خارجی بود. پس از پیروزی انقلاب این سازمان منحل و مسئولیت پدافند غیرعامل به بسیج واگذار شد. با پیوستن بسیج به نیروهای مسلح، این ماموریت بین نیروهای مسلح و دولت باقی ماند و بعد از جنگ نیز در مقطعی تا سال ۸۲ این مسئولیت به سه سازمان دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، سازمان مدیریت و برنامه ریزی و قرارگاه پدافند هوایی و فرمانده کل ارتش واگذار شد. سرانجام سال ۸۲ با نظر رهبر معظم انقلاب و ارزیابی ستاد کل نیروهای مسلح، پدافند غیرعامل به طور مستقل آغاز به کار کرد. از سال ۸۲ تا ۸۴ مسئول این سازمان با سردار محمدرضا نقدی بود که این مسئولیت از سال ۸۴ به عهده سردار غلامرضا جلالی گذاشته شد. پیش از دولت نهم این موضوع در قالب کمیته دائمی پدافند غیرعامل دنبال می شد، اما ازسال ۸۴ به بعد با برنامه ریزی ها و حمایت های صورت گرفته، سازمان پدافند غیرعامل با ۹ معاونت و ساختاری مصوب به تصویب رهبر معظم انقلاب رسید. بتازگی نیز معاونت بسیج به سازمان اضافه شده که اکنون دارای ده معاونت است. در ایران پدافند غیرعامل در دستگاه های اجرایی از اهمیت خاصی برخوردار است و این سازمان برای رسیدن به اهداف خود با تمام دستگاه های اجرایی ارتباط برقرار می کند. براساس آیین نامه اجرایی، تمام دستگاه های اجرایی موظف هستند دبیرخانه ای را برای تسهیل ارتباط خود با این سازمان داشته باشند. همچنین طبق تفاهم نامه هایی که با دستگاه های اجرایی به تصویب رسیده لازم است تمام دستگاه های اجرایی کشور ارتباط سازنده و مثبتی با این سازمان برقرار کنند. اقدامات انجام شده در ایران یکی از برنامه های سازمان پدافند غیرعامل، مقابله با تهدیدات سخت است که شامل مستحکم سازی بخش های اجرایی کشور، ساخت پناهگاه ها و امثال آن می شود. در این زمینه، پروژه های مهمی در بخش مخابرات، صداوسیما و هسته ای به انجام رسیده است که از جمله این پروژه ها مجموعه غنی سازی فردو است. ایجاد قرارگاه پدافند سایبری از دیگر اقدامات مهم سازمان پدافند غیرعامل است که باتوجه به افزایش حملات سایبری در سال های اخیر، اهمیت آن دوچندان می شود. در عین حال با توجه به این که حوزه های اطلاع رسانی، بهداشت، تجارت الکترونیک، برق و مدیریت منابع آبی همه از فناوری اطلاعات استفاده می کند و اگر امنیت IT به خطر افتد، حیات کشور در معرض خطر قرار خواهد گرفت، این سازمان توجه وی ژه ای به امنیت IT دارد. سازمان پدافند غیرعامل همچنین برنامه پنج ساله خود را در همه دستگاه های اجرایی به تصویب رسانده، به طوری که این برنامه اکنون در این دستگاه ها قابل اجراست. آموزش در این سازمان اهمیت وی ژه ای داشته که در این خصوص آموزش مردمی با استفاده از ظرفیت نیروی مقاومت بسیج، آموزش و پرورش و صدا و سیما دنبال می شود.

 

نقش پدافند غیر عامل در حوزه سلامت/تجهیز تیمهای واکنش سریع در مقابله با حوادث  

معاون وزیر بهداشت با اشاره به نقش پیشگیرانه وزارت بهداشت در حوزه پدافند غیر عامل، گفت: پدافند غیر عامل در حوزه سلامت به معنی استمرار خدمات بهداشتی و درمانی است. به گزارش سلامت نیوز به نقل از مهر، دکتر محمد حاجی آقاجانی در همایش پدافند غیر عامل گفت: برخی تصور ها بر این است که پدافند غیر عامل یک رویکرد نظامی است اما از آنجائیکه قربانی سلاح های کشتار جمعی نیروهای غیر نظامی هستند، بنابر این لازم است نظام سلامت عمومی کشور وارد پدافند غیر عامل شود و نقش پیشگیرانه خود را ایفا کند. به گفته رئیس کمیته پدافند غیر عامل وزارت بهداشت، هدف از پدافند غیر عامل در حوزه سلامت، استمرار خدمات بهداشتی و درمانی است. وی یکی از برنامه های وزارت بهداشت را تشکیل کمیته پدافند غیر عامل در دانشگاه های علوم پزشکی کشور بیان کرد و گفت: تصویب مراکز حیاتی، حساس و مهم در کمیته پدافند غیر عامل کشور، تقویت و چند لایه ای کردن شبکه ارتباطی اورژانس و خدمات پیش بیمارستانی و انجام مانورهای متعدد از سوی دانشگاه های علوم پزشکی کشور از برنامه های این کمیته است. حاجی آقاجانی همچنین ایجاد قرارگاه عملیاتی و پشتیبانی در مکان امن با فرماندهی وزارت بهداشت، ایجاد و تجهیز تیم های واکنش سریع در مقابله با حوادث و احداث و تجهیز آزمایشگاه را از دیگر تصمیمات و برنامه های کمیته پدافند غیر عامل در دانشگاه های علوم پزشکی بیان کرد و گفت: تدوین طرح جامع مقابله با تهدیدات بیولوژیک، هسته ای، برگزاری کارگاه و سمینارهای آموزشی برای رده های مختلف و نیاز سنجی آموزشی و پژوهشی 5 ساله حوزه پدافند غیر عامل از دیگر اقدامات کمیته پدافند غیر عامل است. معاون درمان وزارت بهداشت در ادامه، بر ضرورت ایجاد محیطی امن و سالم همراه با امنیت سیاسی و اقتصادی از سوی برنامه ریزان کشور تاکید کرد و گفت: آموزش مداوم کادر بهداشت و درمان جهت مقابله با بحران، آشنایی اورژانس و نیروهای امدادی و تقویت سیستم پایش بیماری و حوادث از راهبردهای نظام سلامت در پدافند غیر عامل است. وی همچنین از دانشگاه های علوم پزشکی به عنوان واحدهای محیطی وزارت بهداشت در پدافند غیر عامل یادکرد و افزود: تدوین اسناد دانشگاهی در کمیته پدافند غیر عامل باید بر اساس اسناد بالا دستی شامل؛ سند راهبردی پدافند زیستی، شیمیای و هسته ای، صورت گیرد. رئیس کمیته پدافند غیر عامل در ادامه، بر تشکیل کارگروه و همایش های تخصصی جهت تدوین برنامه اجرایی از سوی دانشگاه های علوم پزشکی تاکید کرد و گفت: شناسایی مراکز حیاتی و حساس، شناسایی برنامه ها و توانمندی های حوزه های مربوطه، توسعه هدفمند نظام درمان که علاوه بر پاسخ به نیازهای روزمره و معمول مردم به گونه ای توسعه یابد که بتواند به موقع با بحران ها مواجه شود و دستیابی به سطح مناسب و متناسب درمان های سرپایی و بستری از وظایف دانشگاه های علوم پزشکی است. حاجی آقاجانی در پایان، بر ضرورت هماهنگی های درون بخشی و برون بخشی در مواجه با بحران ها، ایجاد برنامه عملیاتی جامع و ارتقای آزمایشگاه ها به سطح بالای ایمنی زیستی تاکید کرد و افزود: باحل مشکلات و معضلات در پدافند غیر عامل در حوزه سلامت می توانیم ادعا کنیم که علی رغم تهدیدات موجود، زیر ساخت ها و امکانات و برنامه های لازم برای مبارزه با تهدید را داریم.

  • اطلاعات تماس
  • 3دفتر ریاست : 2222069
  • نمابر : 32225150
  • 3اداره آمار و فناوری اطلاعات : 2233088
  • 3روابط عمومی : 2254538
  • 3معاونت تحقیقات و فناوری :2230770
  • معاونت دانشجویی :32254741
  • اطلاعات تماس
  • معاونت توسعه مدیریت
    و منابع : 32234699
  • نمابر : 32232023-054
  • معاونت آموزشی : 32254544
  • 3معاونت بهداشتی : 2222035
  • 3معاونت غذا و دارو : 2251790
  • معاونت درمان : 32250991
  • اطلاعات تماس
  • بیمارستان امیرالمومنین(ع) : 32295117
  • بیمارستان امام خمینی (ره) : 32232014
  • 3بیمارستان سیدالشهداء زهک : 3222614
  • مرکز بهداشت زابل :32221742
  • شبکه بهداشت و درمان زهک :33224440
  • اطلاعات تماس
  • 3دانشکده پرستاری :2223948
  • دانشکده پزشکی : 32253537
  • دانشکده پیراپزشکی :
  • دانشکده داروسازی :32253527
  • 3دانشکده بهداشت :2253536